რა არის ჯიუ-ჯიცუ: მოკლე გზამკვლევი დამწყებთათვის

ჯიუ-ჯიცუ საჭიდაო სპორტია. ორი ადამიანი ცდილობს ერთმანეთის კონტროლს და ორთაბრძოლის მოხრჩობით ან მტკივნეული ილეთით დასრულებას. დარტყმები არ არის. როცა პარტნიორი ტაპს აკეთებს — ხელს რამდენჯერმე გკრავთ ან ხალიჩაზე აკაკუნებს — ილეთს მაშინვე უშვებთ. სწორედ ამიტომ შეგიძლიათ კვირაში რამდენჯერმე მაღალი ინტენსივობით ივარჯიშოთ. დასვენებას მაინც ყურადღება სჭირდება: ეს კონტაქტური სპორტია.

როცა დღეს საქართველოში ჯიუ-ჯიცუზე საუბრობენ, თითქმის ყოველთვის ბრაზილიურ ჯიუ-ჯიცუს (BJJ) გულისხმობენ. ჩვენც სწორედ მასზე ვწერთ. ის განსხვავდება ტრადიციული იაპონური ჯიუ-ჯიცუს სკოლებისგან.

საიდან მოდის

იაპონიაში „ჯიუ-ჯიცუ“ უიარაღო ბრძოლის სხვადასხვა სკოლისა და მეთოდის საერთო სახელად გამოიყენებოდა. 1882 წელს ძიგორო კანომ ძველი სკოლების ტექნიკაზე დაყრდნობით ძიუდო შექმნა. მან უსაფრთხო ვარჯიშისთვის შეარჩია და გადაამუშავა ილეთები, სწავლების ცენტრში კი რანდორი — წინააღმდეგობის პირობებში თავისუფალი ვარჯიში — მოაქცია.

კანოს ერთ-ერთი მოსწავლე, მიცუიო მაედა, მსოფლიოში მოგზაურობდა, სხვადასხვა სტილის მებრძოლებს ხვდებოდა და 1910-იან წლებში ბრაზილიაში დასახლდა. იქ მან კარლოს გრეისისა და სხვა მოსწავლეების მომზადებაში მიიღო მონაწილეობა. გრეისების ოჯახმა, სხვა ბრაზილიელ პრაქტიკოსებთან და მათ მოსწავლეებთან ერთად, დროთა განმავლობაში ჩამოაყალიბა სპორტი, რომელსაც დღეს BJJ-ის სახელით ვიცნობთ. მასში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა პოზიციას, ბერკეტს და პარტერში ბრძოლას, რაც შედარებით მსუბუქ ადამიანს უფრო დიდი მეტოქის კონტროლში ეხმარება.

BJJ-მ ფართო საერთაშორისო აუდიტორიის ყურადღება 1993 წელს, UFC-ის პირველ ტურნირზე მიიქცია. როის გრეისიმ, ტურნირის ერთ-ერთმა ყველაზე მსუბუქმა მონაწილემ, სამივე მეტოქე საბმიშენით დაამარცხა და ტურნირი მოიგო. დღეს MMA-ის თითქმის ყველა პროფესიონალი მებრძოლი ჯიუ-ჯიცუსაც სწავლობს, მათ შორის UFC-ში მოასპარეზე ქართველები. მათზე მებრძოლების გვერდზე ვწერთ.

როგორ მიმდინარეობს ვარჯიში

ვარჯიში ჩვეულებრივ 60–90 წუთი გრძელდება და დაახლოებით ასე მიმდინარეობს:

1. გახურება: სირბილი, მოძრაობის სავარჯიშოები, დაცემის სწავლა და შრიმპი (ზურგზე წოლისას თეძოებით გასხლტომა).
2. ტექნიკა: მწვრთნელი ერთ ან ორ ილეთს აჩვენებს, თქვენ კი პარტნიორთან ერთად იმეორებთ. პარტნიორი თავიდან წინააღმდეგობას არ გიწევთ: მოძრაობას ჯერ ნელა სწავლობთ, შემდეგ კი ტემპს ზრდით.
3. პოზიციური სპარინგი: იწყებთ კონკრეტული პოზიციიდან — მაგალითად, ერთი მეორეს side control-ში აკონტროლებს — და ორივეს თავისი მიზანი აქვს.
4. სპარინგი: თავისუფალი ორთაბრძოლა, ჩვეულებრივ 5–6-წუთიანი რაუნდებით, სადაც ორივე პარტნიორი აქტიურ წინააღმდეგობას უწევს ერთმანეთს.

ჩვენი გამოცდილებით, პირველი კვირები დამაბნეველია: სპარინგი იწყება და ჯერ არ იცით, რა გააკეთოთ. ეს ნორმალურია. მწვრთნელს უთხარით, რომ პირველად ვარჯიშობთ. კარგ დარბაზში დამწყებს გამოცდილ პარტნიორს შეურჩევენ, რომელიც ტემპს აკონტროლებს, ან თავიდან სპარინგს გვერდიდან დააკვირვებინებენ.

Gi და no-gi

Gi-ში კიმონოთი ვარჯიშობენ, რომელიც ძიუდოს კიმონოს ჰგავს. შეგიძლიათ საყელოსა და სახელოებს ჩაეჭიდოთ, ბევრი მოხრჩობა კი საყელოს გამოყენებით სრულდება. დამატებითი ჩაჭიდებები თამაშს ცვლის და მეტ კონტროლის ვარიანტს ქმნის.

No-gi-ში რაშგარდითა და შორტებით ვარჯიშობენ. ტანსაცმელზე ჩაჭიდება არ შეიძლება, ამიტომ მაჯას, კისერსა და სხეულს აკონტროლებენ. მოძრაობა ხშირად უფრო თავისუფალია და ჭიდაობასა და MMA-ში გამოყენებულ გრეპლინგთან ბევრი საერთო აქვს.

დარბაზების უმეტესობა ორივეს ასწავლის. დასაწყისისთვის აირჩიეთ ის ფორმატი, რომელსაც თქვენი დარბაზი დამწყებებს სთავაზობს. რა უნდა იყიდოთ და რა ღირს, ამაზე ცალკე დავწერეთ.

ქამრები

ზრდასრულთა ძირითადი ქამრებია თეთრი, ლურჯი, იისფერი, ყავისფერი და შავი. ჩვენ ლურჯ ქამრამდე დაახლოებით ორი წელი დაგვჭირდა, კვირაში სამ-ოთხ ვარჯიშზე, თუმცა დაწინაურების ტემპს ყოველთვის მწვრთნელი და აკადემია განსაზღვრავს. შავ ქამრამდე ხშირად 8–12 წელი ან მეტიც გადის. ბავშვებს ქამრების საკუთარი სისტემა აქვთ. დაწვრილებით: ჯიუ-ჯიცუს ქამრები.

რით განსხვავდება ძიუდოსა და ჭიდაობისგან

ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო განსხვავება ზურგზე ბრძოლაა. ძიუდოში ან ჭიდაობაში ზურგზე სუფთად დაცემამ შეიძლება ორთაბრძოლა დაასრულოს ან მეტოქეს მნიშვნელოვანი უპირატესობა მისცეს. ჯიუ-ჯიცუში ზურგიდანაც აგრძელებთ ბრძოლას: ფეხებით მეტოქეს აკონტროლებთ — ამას გარდი ჰქვია — და იქიდან ილეთებს ან სვიპებს ასრულებთ.

ძიუდოში ერთმა სუფთა ჩაგდებამ შეიძლება გამარჯვება მოგიტანოთ. ჯიუ-ჯიცუში ჩაგდება IBJJF-ის წესებით ორ ქულას იძლევა და ორთაბრძოლა, როგორც წესი, პარტერში გრძელდება. სპორტულ სამბოში მოხრჩობები აკრძალულია, ჯიუ-ჯიცუში კი ერთ-ერთი მთავარი იარაღია.

ოთხი სპორტის დაწვრილებითი შედარება: ჯიუ-ჯიცუ, ძიუდო, ქართული ჭიდაობა თუ სამბო.

ვის შეუძლია დაწყება

თითქმის ყველას. ბევრი დარბაზი ბავშვებს დაახლოებით ოთხი წლიდან იღებს, თუმცა მინიმალური ასაკი და გაკვეთილის ფორმატი აკადემიაზეა დამოკიდებული. ზრდასრულებს დაწყება ნებისმიერ ასაკში შეუძლიათ. წინასწარ კარგ ფორმაში ყოფნა საჭირო არ არის: ფიზიკური მომზადება ვარჯიშთან ერთად უმჯობესდება. ჯიუ-ჯიცუს ქალები და გოგონებიც ვარჯიშობენ.

ჯიუ-ჯიცუში ნასწავლი კონტროლი და რთულ პოზიციაში სიმშვიდის შენარჩუნება თავდაცვისთვისაც შეიძლება სასარგებლო იყოს. ოღონდ ეს სპორტია და არა სრული თავდაცვის სისტემა: ვარჯიშზე დარტყმები და იარაღი არ არის.

მშობლებისთვის ცალკე გზამკვლევი გვაქვს: ჯიუ-ჯიცუ ბავშვებისთვის.

რამდენად უსაფრთხოა

ჯიუ-ჯიცუ კონტაქტური სპორტია და ტრავმის რისკი ნულოვანი არ არის. დარტყმები არ არის, ხოლო მტკივნეული ილეთებისა და მოხრჩობების უსაფრთხოდ ვარჯიში ტაპზეა აგებული: ილეთს კონტროლით ასრულებთ, პარტნიორი დროულად ნებდება და თქვენ მაშინვე უშვებთ. ჩვენი გამოცდილებით, ბევრი ტრავმა გვიან ტაპს, უკონტროლო მოძრაობას ან ზედმეტი ძალით ვარჯიშს უკავშირდება. ტაპი ადრე გააკეთეთ, ტემპი პარტნიორთან შეათანხმეთ და აირჩიეთ დარბაზი, სადაც მწვრთნელი სპარინგს აკვირდება.

პირველ ვარჯიშამდე

• თუ კიმონო არ გაქვთ, ჩაიცვით მაისური და სპორტული შარვალი ელვა-შესაკრავისა და ჯიბეების გარეშე.
• ფრჩხილები მოკლედ დაიჭერით და სამკაულები მოიხსენით.
• წაიღეთ წყალი და ჩუსტები ხალიჩის გარეთ სიარულისთვის.
• ვარჯიშამდე ორი საათით ადრე მძიმედ ნუ ჭამთ.
• მწვრთნელს უთხარით, თუ რაიმე ტრავმა ან ჯანმრთელობის შეზღუდვა გაქვთ.
• ნუ ეცდებით პირველივე დღეს ყველაფრის სწავლას.

ჯიუ-ჯიცუ მარათონია და არა სპრინტი. მთავარი ის კი არ არის, რამდენს ისწავლით პირველ თვეში, არამედ ის, რომ ერთი წლის შემდეგაც აგრძელებდეთ ვარჯიშს.